In het huidige onderwijs- en opleidingslandschap verschuift de aandacht steeds meer van wat er wordt aangeboden naar wat een lerende daadwerkelijk kan aantonen. Deze beweging – van inputgericht naar outputgericht denken – sluit naadloos aan bij de ontwikkeling van leeruitkomsten zoals toegepast binnen het Nederlands Kwalificatieraamwerk (NLQF). Maar wat zijn leeruitkomsten en wat is de wet op leeruitkomsten precies? En hoe verhouden ze zich tot traditionele leerdoelen? Tot slot: hoe sluiten ze aan bij de Dublin Descriptoren, die in het hoger onderwijs het fundament vormen voor niveaubeschrijvingen? In deze blog neem ik je mee in deze vragen.
Wat zijn leeruitkomsten volgens het NLQF?
Het NLQF (Nederlands Kwalificatieraamwerk) beschrijft alle kwalificatieniveaus in Nederland, van entree-opleidingen (niveau 1) tot universitair niveau (niveau 8). Het raamwerk gebruikt leeruitkomsten als basis om deze niveaus te typeren.
Leeruitkomsten zijn beschrijvingen van wat een lerende aan kennis, inzicht, vaardigheden en autonomie kan aantonen na afronding van een leertraject. Het gaat daarbij dus om beheersing in plaats van aanwezigheid in een les of bestudering (Overheid, 2026) van een boek. Leeruitkomsten zijn observeerbaar, meetbaar, bewijsbaar (bv. via portfolio, assessment, praktijkopdracht) en niveau gebonden (aansluitend bij het NLQF-niveau).
Het NLQF gebruikt leeruitkomsten om kwalificaties vergelijkbaar te maken en transparant te beschrijven, ongeacht de weg ernaartoe—formele scholing, non‑formeel leren of informeel leren.
Wat betekent de wet op de leeruitkomsten?
De introductie van leeruitkomsten in de wetgeving (2025) markeert een belangrijke verandering voor het Nederlandse onderwijs. Waar opleidingen jarenlang vooral werden gestuurd door programma’s die vastlagen in uren, contactmomenten en strakke curriculumstructuren, verschuift de aandacht nu steeds meer naar wat studenten daadwerkelijk kunnen aantonen. De wet maakt het mogelijk om opleidingen te organiseren rondom zichtbaar leerresultaat, in plaats van het doorlopen van vooraf vastgestelde stappen. Dat heeft grote gevolgen voor de manier waarop we onderwijs ontwerpen, beoordelen en organiseren.
Met deze ontwikkeling wordt het onderwijs steeds minder aanbod gestuurd. Traditioneel bepaalden vakken, lesinhoud en klokuren de structuur van een opleiding. De wet op de leeruitkomsten zet de deur open voor een resultaatgerichte benadering waarin niet het programma centraal staat, maar de beheersing die een student aan het einde van een traject kan laten zien. Dit stimuleert onderwijsinstellingen om transparant te beschrijven wat een student moet kunnen, ongeacht hoe hij of zij daartoe komt. Daarmee krijgt het principe van flexibilisering een juridisch fundament.
Voor studenten betekent dit dat zij hun leerroute veel persoonlijker kunnen vormgeven. Werkervaring, non-formeel leren, praktijkopdrachten en individuele leervoorkeuren krijgen meer ruimte. In plaats van dat iedereen dezelfde lessen volgt, kan een student steeds vaker gebruikmaken van eerdere kennis en ervaring om bepaalde leeruitkomsten direct aan te tonen. Dit sluit nauw aan bij de wens om Leven Lang Ontwikkelen toegankelijker te maken en drempels voor doorstroom te verlagen. Door de nadruk te leggen op aantoonbare beheersing in plaats van studiepad, wordt het mogelijk om meer instroom, zijinstroom en werkplekleren verantwoord te erkennen.
Voor docenten en teams verandert er ook veel. De rol van de docent verschuift van kennisoverdrager naar leercoach en assessor. Het ontwerpen van kwalitatief sterke assessments, het begeleiden van persoonlijke leerroutes en het interpreteren van bewijslast worden belangrijker onderdelen van het werk. Curriculumontwikkeling krijgt nóg meer gewicht, omdat de kwaliteit van leeruitkomsten staat of valt met de helderheid ervan, de toetsbaarheid en de koppeling aan kaders zoals het NLQF en — in het hoger onderwijs — de Dublin Descriptoren. Die kaders zorgen ervoor dat leeruitkomsten niet alleen flexibel, maar ook niveau gebonden en internationaal herkenbaar zijn.
Daarnaast krijgt toetsing een centralere positie binnen kwaliteitszorg. Onderwijsinstellingen moeten overtuigend laten zien dat leeruitkomsten valide, betrouwbaar en op het juiste niveau worden beoordeeld. Beoordelingscriteria, rubricering, werkprocesbegeleiding en deskundigheid van assessoren krijgen hierdoor extra aandacht. Daarmee worden examencommissies, kwaliteitsadviseurs en onderwijskundigen een nog essentiëler onderdeel van het proces.
De wet op de leeruitkomsten betekent dus niet simpelweg dat opleidingen “anders mogen toetsen”, maar dat het onderwijs fundamenteel verandert. Het biedt ruimte voor flexibiliteit en maatwerk, maar vraagt tegelijkertijd om sterke onderwijskundige keuzes, degelijke borging en transparante kwaliteit. Uiteindelijk gaat deze verandering over het creëren van onderwijs dat beter aansluit bij de realiteit van leren: dat dit op veel plaatsen en op veel manieren kan plaatsvinden, en dat wat iemand kan relevanter is dan de weg die hij of zij heeft bewandeld.
Wat is het verschil tussen leerdoelen en leeruitkomsten?
Hoewel de termen leerdoelen en leeruitkomsten vaak door elkaar gebruikt worden, vertegenwoordigen ze twee verschillende denkrichtingen:
Leerdoelen richten zich vooral op de intentie van de docent of trainer: ze beschrijven wat deelnemers zouden moeten leren tijdens een leeractiviteit. Ze zijn daarmee sterk input- en procesgericht. Vaak worden ze geformuleerd vanuit het perspectief van de aanbieder, bijvoorbeeld in de vorm van: “Aan het einde van deze module maken deelnemers kennis met…”.
Leeruitkomsten leggen de nadruk op de bewijslast bij de lerende. Ze beschrijven niet wat iemand zou moeten leren, maar wat iemand daadwerkelijk kan aantonen na afloop van het leerproces. Hierdoor zijn ze sterk uitkomst- en resultaatgericht. Ze worden bovendien altijd geformuleerd vanuit het perspectief van de lerende, bijvoorbeeld in de vorm van: “De lerende kan… door…”. Voor organisaties die willen werken met kwalificaties, kwaliteitskaders of formele waardering van non‑formeel leren, zijn leeruitkomsten daarom veel geschikter (Tabel 1).
Wat is de brug naar de Dublin Descriptoren?
De Dublin Descriptoren worden vooral toegepast binnen het hoger onderwijs en vormen de standaard voor het beschrijven van niveaus van bachelor-, master- en doctoraatsopleidingen. Ze beschrijven vijf domeinen: 1) kennis en inzicht, 2) toepassen van kennis en inzicht, 3) oordeelsvorming, 4) communicatie en 5) leervaardigheden.
Deze descriptoren sluiten inhoudelijk sterk aan bij de categorieën die het NLQF gebruikt, zoals kennis, vaardigheden, contextualisering en verantwoordelijkheid en autonomie
Hoe passen leeruitkomsten hierin?
Leeruitkomsten vormen de concrete operationalisering van de Dublin Descriptoren of NLQF-beschrijvingen. Waar de Dublin Descriptoren een abstract niveau beschrijven (bijvoorbeeld: de student kan complexe informatie analyseren en interpreteren), vertalen leeruitkomsten dat naar observeerbaar gedrag dat zichtbaar wordt in assessments.
Voorbeeld:
- Dublin Descriptor (master):
De student kan nieuwe en complexe ideeën integreren.- Leeruitkomst:
De lerende kan op basis van wetenschappelijke literatuur een interventieontwerp ontwikkelen waarin meerdere theoretische perspectieven geïntegreerd worden, en deze integratie verantwoorden in een schriftelijke onderbouwing.
Waarom is deze verbinding belangrijk?
Voor onderwijs en opleidingen biedt de koppeling tussen leeruitkomsten, NLQF en Dublin Descriptoren de kans om kwalificaties eenduidig te beschrijven, non-formeel leren formeel te laten waarderen, ontwerpen beter af te stemmen op gewenste resultaten, valide en betrouwbare assessments te bouwen en een transparant leerlandschap te creëren voor deelnemers, opleiders én werkgevers.
De beweging richting leeruitkomsten is niet zomaar een technische wijziging; het is een fundamentele verschuiving in hoe we leren waarderen. Door leeruitkomsten te koppelen aan het NLQF en te verankeren in de Dublin Descriptoren, ontstaat een krachtig fundament voor kwaliteit, vergelijkbaarheid en flexibiliteit in leren en ontwikkelen.
Verder lezen?
Anneloes van Delft namens NCP NLQF. (2020). Handleiding Formuleren leeruitkomsten NCP NLQF 2020. Den Haag: NCP NLQF.
NLQF. (2026). Nederlands Kwalificatieraamwerk. Opgehaald van NLQF maakt leren zichtbaar: https://nlqf.nl
Overheid. (2026, februari 3). Regeling leeruitkomsten hoger onderwijs. Opgehaald van Overheid.nl: https://wetten.overheid.nl/BWBR0050380/2025-11-26
Van Bemmel, R., & Folkerts, S. A. (2025). De honingraat als begeleidingsmethode bij het werken met leeruitkomsten in een flexibel curriculum. Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 46(1).