Waarom is feedback belangrijk bij lerend kwalificeren?

Lerend kwalificeren is een benadering waarbij het leerproces en het kwalificatieproces (beoordeling) niet langer strikt gescheiden zijn, maar juist met elkaar verweven worden. Studenten leren terwijl ze werken aan opdrachten die ook meetellen voor hun beoordeling. Dit noemen we het verzamelen van datapunten in de vorm van bewijzen (Kennispunt Onderwijs en Examinering, 2024). In deze context is feedback essentieel om het leerproces te ondersteunen en richting te geven.

Feedback is iedere vorm van communicatie die iemand ontvangt op basis van het gedrag. Medewerkers en studenten willen weten wat men van de geleverde prestaties vindt. Enerzijds om zich gewaardeerd te voelen, anderzijds om te horen hoe prestaties verbeterd kunnen worden. Effectieve feedback motiveert de werknemer of student.

Effectieve feedback veronderstelt openhartigheid over gevoelens, meningen en opvattingen. Feedback levert daarmee een wezenlijke bijdrage aan een goede samenwerking tussen feedbackgever en feedbackontvanger. Effectieve feedback motiveert om betere prestaties te leveren en is bij voorkeur zo compleet mogelijk (Wisniewski, Zierer, & Hattie, 2020).

Feedback als motor voor leren

Feedback helpt studenten inzicht te krijgen in:

• Wat ze al beheersen (bevestigend)
• Waar ze nog in kunnen groeien (kritisch)
• Hoe ze verder kunnen ontwikkelen (constructief)

Dit sluit aan bij de drie vragen van Hattie & Timperley (2007): Waar ga je naartoe? Waar sta je nu? Hoe kom je daar?

In lerend kwalificeren is het belangrijk dat studenten leren reflecteren op hun eigen werk. Feedback stimuleert deze zelfreflectie en helpt studenten om hun leerproces actief te sturen.

Wanneer studenten regelmatig en doelgericht feedback ontvangen, voelen ze zich meer betrokken bij hun eigen leerproces. Ze begrijpen beter wat er van hen verwacht wordt en ervaren meer grip op hun ontwikkeling.

Doordat feedback geïntegreerd is in het leerproces, worden studenten beter voorbereid op momenten van kwalificatie. Ze weten waar ze staan en wat er nog nodig is om aan de eindcriteria te voldoen.

Voor docenten betekent lerend kwalificeren dat ze niet alleen beoordelen, maar ook begeleiden. Feedback is daarbij een krachtig instrument om studenten te coachen richting het gewenste niveau.

Hoe geef je effectieve feedback?

Het geven van goede feedback is een vaardigheid die tijd en aandacht vraagt. Toch is het een essentieel onderdeel van het leerproces. Zonder inzicht in wat nog niet goed gaat, ontbreekt voor studenten de aanleiding om hun aanpak of gedrag te veranderen. Feedback maakt hen bewust van hun leerproces en biedt concrete handvatten voor verbetering.

Een krachtige vorm van feedback is het BKC-model:

• Bevestigend – benoem wat de student al beheerst
• Kritisch – geef aan wat nog onvoldoende is
• Constructief – bied suggesties voor verdere ontwikkeling

Hoewel feedback niet altijd positief hoeft te zijn, is het belangrijk dat deze motiverend blijft. Studenten moeten zich uitgedaagd voelen om te groeien, niet ontmoedigd. Door feedback te koppelen aan leerdoelen en ontwikkelkansen, wordt het niet alleen corrigerend, maar ook richtinggevend.

Deze aanpak stimuleert studenten om actief te blijven leren, verantwoordelijkheid te nemen voor hun ontwikkeling en met vertrouwen stappen te zetten in hun leerproces.

Figuur 1 Feedback cyclus

Feed up

Wanneer studenten starten met een opdracht, is het belangrijk dat zij weten wat er van hen verwacht wordt en welke succescriteria gelden. Heldere leerdoelen en expliciete verwachtingen geven richting, vergroten de motivatie en verminderen onzekerheid. Studenten weten beter waar ze aan toe zijn, wat leidt tot gerichter werken en kwalitatief betere resultaten.

Voor docenten betekent dit bovendien een efficiënter beoordelingsproces. Door vooraf duidelijk te communiceren wat de opdracht inhoudt en waar het werk aan moet voldoen, wordt het aantal onvolledige of verkeerd geïnterpreteerde producten aanzienlijk verminderd. Dit voorkomt herhaalde terugkoppeling over misverstanden en maakt het nakijken effectiever.

Een rubric kan hierin een krachtig hulpmiddel zijn. Het maakt beoordelingscriteria expliciet en biedt zowel studenten als docenten houvast. Voor studenten is het een leidraad tijdens het werken aan de opdracht; voor docenten vormt het een instrument om consistente, doelgerichte en constructieve feedback te geven.

Kortom: investeren in duidelijke leerdoelen, verwachtingen en beoordelingsinstrumenten zoals rubrics draagt bij aan een transparant leerproces, verhoogt de kwaliteit van studentproducten en ondersteunt effectieve feedbackpraktijken.

Feedback in relatie tot leerdoelen

Feedback kan het leerproces aanzienlijk versterken, mits deze gekoppeld is aan duidelijke en vooraf gecommuniceerde leerdoelen. Alleen wanneer studenten weten wat het doel van een opdracht is én de feedback daadwerkelijk ingaat op het behalen van dat doel, draagt feedback bij aan hun ontwikkeling.

Bij het beantwoorden van de vraag “Waar sta je nu?” krijgt de student inzicht in:

• De mate waarin het leerdoel of de standaard is behaald;
• De kwaliteit van de taakuitvoering;
• Of het resultaat voldoet aan de gestelde criteria.

Kortom: effectieve feedback is doelgericht, inhoudelijk relevant en afgestemd op het leerproces. Alleen dan kan het studenten écht verder helpen.

Feed forward: gericht vooruitkijken in het leerproces

Als docent is het niet altijd haalbaar om alle studenten tussentijds van uitgebreide feedback te voorzien. Een krachtige aanvulling op het leerproces is dan het geven van feedforward: gerichte suggesties en adviezen die studenten helpen om hun werk of aanpak in de toekomst te verbeteren.

Feedforward verschilt van traditionele feedback doordat het niet alleen terugblikt op wat goed of minder goed ging, maar vooral vooruitkijkt: Wat kun je de volgende keer anders doen? Waar liggen kansen voor groei? Deze vorm van terugkoppeling stimuleert studenten om actief na te denken over hun leerproces en om concrete vervolgstappen te zetten.

Wanneer feedforward gekoppeld wordt aan duidelijke leerdoelen en beoordelingscriteria, ontstaat er meer inzicht in wat er nodig is om die doelen te bereiken. Studenten leren hun eigen werk te vergelijken met de gewenste standaarden en krijgen handvatten om hun prestaties te verbeteren.

Het effectief inzetten van feedforward vraagt om een gestructureerde aanpak. Het is belangrijk om studenten te leren hoe ze met feedforward kunnen werken – zowel bij het ontvangen als bij het geven ervan. Dit kan bijvoorbeeld via begeleide reflectie, rubrics of gerichte vragen. Ook hier is aandacht voor sociale veiligheid essentieel: studenten moeten zich vrij voelen om open te reflecteren en adviezen te ontvangen zonder oordeel.

Bronnen

Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), pp. 81 – 112.

Hoenderboom, G. (2023, maart 21). Feedback. Opgehaald van Partner in Leren: https://partnerinleren.nl/feedback/

Kennispunt Onderwijs en Examinering. (2024, feburari). De basis van lerend kwalificeren. Opgeroepen op oktober 9, 2025, van Kennispunt Onderwijs en Examinering: https://onderwijsenexaminering.nl/lerend-kwalificeren/de-basis-van-lerend-kwalificeren-2/

Wisniewski, B., Zierer, K., & Hattie, J. (2020, januari 22). The Power of Feedback Revisited: A Meta-Analysis of Educational Feedback Research. Frontiers in Psychology.