De inzet van leertechnologie zorgt ervoor dat op basis van de gewenste leeruitkomsten, gekozen kan worden voor een mix van de best passende online of fysieke leeractiviteiten. Het samenstellen van deze ideale mix van leerinterventies wordt Blended Learning genoemd. Met deze onderwijsvorm heb je de mogelijkheid om het hele proces, van oriëntatie tot en met diploma, vanuit het perspectief van de student te ontwikkelen en te bekijken; de zogenaamde Student Journey.
Online leeromgeving
Het doel van Blended Learning is het mogelijk maken van effectief, efficiënt en flexibel leren, met meer leerrendement en hogere student – en docenttevredenheid (SURF, sd). Een belangrijke basis voor Blended Learning is een online leeromgeving. De leeromgeving zorgt ervoor dat studeren niet alleen wordt gedreven door aanwezigheid bij periodieke, klassikale bijeenkomsten maar dat leren ook kan plaatsvinden op de werkplek, onderweg en/of thuis. Op elk moment van de dag, met het device naar keuze. Vanaf het eerste moment van aanmelding voor een opleiding tot en met de uitreiking van een certificaat of diploma. Studenten die studeren in een flexibele leeromgeving ervaren meer autonomie en dit verhoogt de motivatie om te leren (Last & Jongen, 2021).
Door de inzet van leertechnologie maakt het traditionele werkboek plaats voor online leermaterialen zoals e-learning modules, online evaluaties van leerdoelen en voorkennis, online formatieve en adaptieve toetsen. Daarnaast krijgt een docent meer mogelijkheden om voor, tussen en na bijeenkomsten met de studenten te communiceren en hen feedback te geven.
Vanuit mijn rol als opleidingsmanager startten we in 2010 met een leeromgeving en Blended Learning. Destijds was deze werkwijze behoorlijk innovatief en er werd in Nederland ook nog weinig over geschreven. Inmiddels is Blended Learning een niet meer weg te denken onderwijsconcept. Er is veel meer onderzoek gedaan naar deze onderwijsvorm en ook is er steeds meer over geschreven (Last, 2022). Maar Blended Learning en de Student Journey voor werkende volwassenen is daarin nog steeds een onderbelicht onderwerp.
Gevolgen onderwijsontwerp
Veel reguliere onderwijsinstellingen kregen door de coronapandemie versneld met online – en Blended Learning te maken. Het gebruik van een online leeromgeving en online tools heeft gevolgen voor een klassikaal en gedreven onderwijsontwerp en het bijbehorende didactische model. Het model waarmee ik tijdens het volgen van de lerarenopleiding ben opgeleid is het Model Didactische Analyse van Van Gelder (Van Gelder, 1971). Dit model bestaat ruim 50 jaar en stelt vijf analysevragen voor aanvang van klassikale lessen:
- Welke doelstellingen/leeruitkomsten wil ik realiseren?
- Wat is de beginsituatie oftewel voorkennis van de student?
- Welke onderwijsleersituatie moet ingericht worden? Leerstof, werkvormen, leermiddelen en leeractiviteiten.
- Welke onderwijsactiviteiten worden gekozen?
- Hoe worden resultaten bepaald? Met formatieve en/of summatieve evaluaties?
Met een online leeromgeving wordt dit model ontrafeld en vindt de uitwerking van de analysevragen op andere momenten tijdens het leerproces plaats. Zo kunnen voor aanvang van een bijeenkomst online voorbereidingsvragen gesteld worden (Carpenter, Rahman, & Perkins, 2018). Daarnaast kan de aangeboden theorie met slimme online interventies anders (en gespreid) worden aangeboden, maar ook beter worden opgenomen in het lange termijn geheugen (Carpenter, 2012). Ook de toepassing van opgedane kennis op de werkplek kan worden versterkt. Studenten worden steeds gestimuleerd tot actieve deelname en eigenaarschap van het leerproces.
Rol bijeenkomsten verandert
Fysieke bijeenkomsten krijgen een andere rol; deze hebben vooral een onderzoekende, interactieve en sociale functie. Hierbij staat context, casuïstiek en samenwerken centraal. Daarmee lijkt ook een eind te zijn gekomen aan de traditionele hoorcolleges. Discussies met studiegenoten en confrontatie met andere gezichtspunten tijdens bijeenkomsten dragen bij aan het vormen van eigen ideeën (Zull, 2010). Overigens blijkt deze rol van fysieke bijeenkomsten maar lastig te vervangen voor online sessies. Studenten en docenten zijn hier in elk geval geen voorstander van (Dragt, Rombouts – van Puijenbroek, & Crezee, 2021).
Leren als cyclisch proces
Diep leren is een proces van fysieke verandering in de hersenen. In essentie komt het neer op het leggen van nieuwe verbindingen en het versterken van bestaande verbindingen tussen de synapsen in het brein. Het proces van neurologische veranderingen in het brein dat we leren noemen, wordt sterk gestimuleerd door drie interventies: fysieke interactie met het onderwerp, communicatie met anderen en visuele verbeelding van elementen en processen (Zull, 2010).
Volgens deze inzichten is leren een cyclisch proces dat begint met concrete ervaringen en primaire waarnemingen die er vervolgens toe leiden dat er een verbinding wordt gelegd met al bekende kennis. Deze inzichten zijn dus ook essentieel bij het ontwerpen van Online – en Blended Learning.
Van doceren naar Blended Teaching
De rol van docent verandert door leertechnologie. Blended Teaching verwijst naar het ontwerpen en faciliteren van blended learning activiteiten. Voor de docent zijn daarbij vier kennis- en vaardigheidsdomeinen relevant (Onderzoeksgroep ‘Online onderwijs tijdens COVID-19, 2020). Het gaat dan om:
- Interpersoonlijke vaardigheden: presentatie als toegankelijk, attent en responsief.
- Organisatorische vaardigheden: structuur, planning en organisatie van opleidingen.
- Flexibiliteit bij technische problemen en nieuwe vormen van (online) communicatie.
- Technologisch-didactische inhoudelijke kennis: kennis van een breed palet aan activerende strategieën, werkvormen en ICT
Geleerde lessen voor een ideale blend
Sinds de COVID-19 pandemie is er onderzoek gedaan naar de ervaringen van online en blended onderwijs. Uit het rapport De Toekomst van Blended Onderwijs is Gestart, blijkt dat het lastig is om fysiek onderwijs ineens online vorm te geven. Conclusie van het onderzoek is dat zowel studenten als docenten de voorkeur hebben voor een mix van online en fysiek onderwijs. (Dragt, Rombouts – van Puijenbroek, & Crezee, 2021).
Maar om te komen tot een ideale mix van leerinterventies dient het onderwijs vanaf de tekentafel opnieuw bekeken te worden. Idealiter worden studenten hier dan ook bij betrokken en speelt online binding tussen docent en studenten en studenten onderling een rol. Daarnaast is de professionele ontwikkeling van docenten en de ontwikkeling van online didactische vaardigheden belangrijk.
Hulp nodig?
Wil je opleidingen, cursussen, traineeships en inwerkprogramma’s ook verder professionaliseren met leertechnologie? En leren vanuit de Student Journey vormgeven? Partner in Leren ondersteunt bij alle facetten van Online – en Blended Learning.
Bronnen
Carpenter, S. K. (2012). Testing Enhances the Transfer of Learning. Psychological Science, 21, 279 – 283.
Carpenter, S. K., Rahman, S., & Perkins, K. (2018). The Effects of Prequestions on Classroom Learning. Journal of Experimental Psychology, 24, 34 – 42.
Dragt, L., Rombouts – van Puijenbroek, T., & Crezee, A. (2021). De toekomst van blended onderwijs is gestart. Wat leren hogescholen en universiteiten van de coronaperiode? Leusden: Turner.
Last, B. (2022). Blended Learning in de praktijk. Amsterdam: Boom.
Last, B., & Jongen, S. (2021). Blended Learning en Onderwijsontwerp. Amsterdam: Boom.
Onderzoeksgroep ‘Online onderwijs tijdens COVID-19. (2020). Welke factoren dragen bij aan effectief online en blended onderwijs? . Amsterdam: Universiteit van Amsterdam.
SURF. (sd). Blended onderwijs. Opgeroepen op december 6, 2022, van SURF is de ict-coöperatie van onderwijs en onderzoek: https://www.surf.nl/wat-is-blended-onderwijs
Van Gelder, L. (1971). Didactische Analyse. Groningen: Wolters – Noordhoff.
Zull, J. E. (2010). The Art of Changing the Brain. Virginia, USA: Stylus Publishing.