Leven lang ontwikkelen staat hoog op de maatschappelijke en politieke agenda. Leren stopt immers niet na het afronden van initiële scholing, maar is continu nodig om inzetbaar te zijn en te blijven op de arbeidsmarkt.
Een sterke leercultuur is essentieel voor het verbeteren van het innovatievermogen van werkend Nederland. Het stimuleren van een leercultuur is daarmee een gezamenlijke verantwoordelijkheid van individuen, werkgevers, onderwijsinstellingen en overheidsinstanties.
TNO & SER brachten eind 2022 de monitor leercultuur 2022 uit. Ze baseerden de resultaten op meerdere, bestaande enquêtes zoals de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA), de Zelfstandigen Enquête Arbeid (ZEA) en de Werkgever Enquête Arbeid (WEA).
Leercultuur is door TNO en SER (2022) als volgt geformuleerd:
“Een leercultuur houdt in dat leren en ontwikkelen binnen een gemeenschap vanzelfsprekend is voor iedereen en voor een belangrijk deel is geïntegreerd in dagelijkse activiteiten”.
Leercultuur bestaat uit verschillende indicatoren De indicatoren van leercultuur zijn in deze monitor geclusterd naar drie groepen die gezamenlijk de leercultuur beschrijven (TNO & SER, 2022):
- Het leergedrag (formeel, non-formeel en informeel leren);
- De gevoelde urgentie (behoefte aan scholing en aansluiting van competenties op het werk);
- Stimulerende factoren voor leren en ontwikkelen (werkkenmerken en HR-beleid).
Uit de resultaten van de monitor blijkt dat de indicatoren van leergedrag dalen. De gevoelde urgentie blijft stabiel. Wel stimuleren overheid en werkgevers ontwikkeling door hiervoor ruimte te geven in subsidies en de arbeidsvoorwaarden. Ook zijn er scholingsmogelijkheden beschikbaar.
Leergedrag
Onder leergedrag wordt formeel leren – het aantal gevolgde opleidingen en cursussen – en informeel leren op het werk verstaan.
De helft van de Nederlandse werknemers volgde een opleiding of een cursus. Dat is lager dan bij de eerste monitor in 2015. Een mogelijke verklaring ligt bij de COVID-19 pandemie. Leren vindt daarmee plaats in de eigen organisatie (Tabel 1).
In Europees perspectief behaalt Nederland een goed resultaat voor de deelname aan langdurige opleidingen door volwassenen. Uit de monitor blijkt dat twee derde van de Nederlandse werknemers een opleiding of cursus volgt om het werk beter te kunnen uitvoeren. Werknemers leren daarnaast informeel veel van taken op het werk en van collega’s (TNO & SER, 2022).
Tabel 1 Ontwikkeling leergedrag individuen Nederland (TNO & SER, 2022)
* Pijl naar beneden of omhoog betekent een significante 5-jarige stijgende of dalende trend.
**Geen 5-jarige trenddata beschikbaar
***Data uit 2020
Informeel leren biedt kansen
De onderzoekers zien mogelijkheden om het informeel leren versterken door bijvoorbeeld uitdagende taken. Ook het groeiende aantal online bedrijfsacademies kan bijdragen aan informeel leren. De ontwikkeling van bedrijfsacademies zijn niet terug te vinden in de resultaten van de monitor.
Er zijn kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt als het om leren gaat. Zij zijn minder betrokken bij leren en ontwikkelen. Dat is een risico voor de arbeidsmarktpositie van deze groepen. Ook kleinere bedrijven zijn kwetsbaar omdat leren en ontwikkelen daar niet zo vanzelfsprekend is.
Gevoelde urgentie
De gevoelde urgentie op de arbeidsmarkt is groot, omdat er tekorten zijn in sectoren als techniek, ICT, het onderwijs en de zorg. Voor deze sectoren zou het wenselijk zijn als zoveel mogelijk studenten beroepsopleidingen volgen die bij deze sectoren passen. Daarnaast zou instroom van werknemers uit andere sectoren wenselijk zijn, bijvoorbeeld na het volgen van passende vakopleidingen.
Uit de monitor blijkt dat werknemers leren en ontwikkelen belangrijk vinden. En dit belang groeit onder werkenden: 91% van de werknemers vindt leermogelijkheden op het werk belangrijk of heel belangrijk (Tabel 2).
Werkenden vinden over het algemeen dat kennis en vaardigheden aansluit bij het werk dat ze doen. Maar ook hier geldt: het zou voor de arbeidsmarkt wenselijk zijn als werkenden zich alvast voorbereiden op wisselingen in beroepen en rollen.
Tabel 2 Ontwikkeling gevoelde urgentie Nederland (TNO & SER, 2022)
* Pijl naar beneden of omhoog betekent een significante 5-jarige trend.
Stimulerende factoren
Onder stimulerende factoren verstaat men de mate waarin leergedrag wordt gestimuleerd en gefaciliteerd. Je kunt dan denken aan uitdagend werk, autonomie en de steun van de leidinggevende. Autonomie, competentie en de verbinding met collega’s en de leidinggevende motiveert werknemers om te leren en om zichzelf verder te ontwikkelen (Hoenderboom, 2020).
Uit de monitor blijkt dat 60% van de werkenden blij is met het werk. Daarnaast ervaart 57% autonomie en 61% heeft gevarieerde werkzaamheden (Tabel 3).
Tabel 3 Ontwikkeling stimulerende factoren leercultuur Nederland (TNO & SER, 2022)
* Pijl naar beneden of omhoog betekent een significante 5-jarige stijgende of dalende trend.
** Geen 5-jarige trend data beschikbaar
Rol organisaties
Organisaties hebben verschillende mogelijkheden om (informeel) leren te stimuleren. Ook werkgevers – en werknemersorganisaties hechten belang aan het vergroten van de scholingsmogelijkheden en maken hierover concrete afspraken aan de cao-tafel.
Het aandeel werknemers dat steun ervaart van leidinggevenden voor opleiding en ontwikkeling is sinds 2012 met vier procentpunten toegenomen tot 78%. Werknemers met flexcontracten ervaren minder steun.
Leergedrag ouderen
Er wordt veel geschreven en aangenomen over oudere werkenden. Er zou minder behoefte zijn aan opleidingen en cursussen. Bijna 20% van de beroepsbevolking in Nederland is 55 jaar of ouder.
Zelf vond ik geen bewijs voor leeftijd en de motivatie om te leren. Wel vond ik dat voor opleidingsniveau en de motivatie om te leren (Hoenderboom, 2020).
Uit de monitor blijkt dat ouderen minder steun van leidinggevenden ervaren als het om leren gaat.
Lees hier de volledige Monitor Leercultuur 2022
Bronnen
Hoenderboom, G. (2020). Werkgerelateerde Psychologische Basisbehoeften en de Motivatie van Werknemers om te Leren. Masterthesis, Open Universiteit, Onderwijswetenschappen, Heerlen. Opgehaald van Werkgerelateerde Psychologische Basisbehoeften en de Motivatie van Werknemers om te Leren
TNO, & SER. (2022). Monitor Leercultuur 2022. Den Haag: TNO, SER. Opgeroepen op februari 3, 2023, van Monitor Leercultuur 2022