Verslag van de CINOP lentesessie “Flexibel onderwijs als nieuwe maatschappelijke opdracht” op donderdag 29 maart 2018 in Theater Zuilen in Utrecht.
Flexibilisering: strategisch thema
Huub Dekkers, directeur van Cinop heet alle aanwezigen welkom. Vervolgens introduceert hij keynote speaker en emeritus hoogleraar Joseph Kessels. Huub noemt ook de kritische houding van Joseph ten opzichte van de heilige huisjes. In het programmaboekje lezen we bij de introductie van de keynote van Joseph dat onderwijs de taak heeft om:
- Lerenden te helpen bij het bekwaam worden;
- Een sterke leeridentiteit te ontwikkelen;
- Om het geloof in eigen kunnen versterken;
- Een gelukkig leven te kunnen leiden.
Dat klinkt heel mooi natuurlijk. Maar kan het onderwijs deze taken wel allemaal goed uitvoeren?
Flexibel onderwijs: je kunt niet slim zijn tegen je zin!
Joseph Kessels nuanceert de introductie van Huub vooral door aan te geven dat hij niet meer zoveel tijd heeft om zijn boodschap uit te dragen en dus vaart moet maken. Hij begint zijn verhaal door aan te geven dat we met zijn allen trots kunnen zijn op het onderwijs in Nederland. Dit blijkt ook uit het rapport van OECD (OECD, 2016). Maar Joseph geeft direct ook aanbevelingen:
- Werk aan de motivatie van jongeren;
- Doe iets aan de toenemende sociale ongelijkheid;
- Versterk de professionalisering van leren;
- Bevorder de samenwerking tussen bestuurders, schoolleiders en leraren ten behoeve continue verbetering.
Samen met Tjip de Jong schreef Joseph het boek Denken in organisaties: pleidooi voor een nieuwe Verlichting (2018). In dit boek stellen zij zich de vraag of het niet tijd is voor een nieuwe Verlichting, ook bijvoorbeeld in het onderwijs. Een vergelijkbare conclusie trok ook de scheidende Rector Magnificus, Bert van der Zwaan van de Universiteit Utrecht. Inmiddels hebben we zoveel data tot onze beschikking dat we, met de examencijfers van het voortgezet onderwijs kunnen voorspellen of een student succesvol zal zijn op een universiteit.
Om flexibilisering in onderwijs vorm te geven zou je het volgende werkbriefje kunnen hanteren:
- Flexibilisering in soorten en maten;
- Spanningen tussen kwalificerende en vormende ambities;
- Prestatiecultuur en duurzame bevlogenheid;
- Een leven lang leren of levenslang?
- Flexibilisering van de vorm of van de inhoud?
- Onderwijs: de vereniging van aarde en water?
Joseph ziet in het kunnen bereiken van flexibilisering een aantal dilemma’s en paradoxen. Kennisontwikkeling vereist nieuwsgierigheid, betekenisvol werk, passie, vertrouwen, veiligheid, autonomie, vrijheid en zelfsturing. Maar ook geloof in eigen kunnen (self efficacy), zin in leren en onderzoek en samen optrekken.
Het geloof in eigen kunnen is een belangrijkere voorspeller van resultaten dan intelligentie. Maar wat doen wij in het onderwijs? Versterken wij dit geloof of stellen we deze juist op de proef? Ook het samen optrekken is belangrijk in het onderwijs. Joseph deelt hier een filosofische opvatting over samenwerken:
Intelligentie zit niet tussen de oren, maar tussen de neuzen.
Tegenover kennisontwikkeling staat performanceverbetering. Dit vereist prestatieafspraken, administratieve regels, centrale sturing, gehoorzaamheid, kwaliteitscontrole, verantwoording, accreditatie, toetsen, toezicht en inspectie. We weten bij performanceverbetering waar de knoppen zitten maar het is juist de kunst om aan de knoppen van kennisontwikkeling te draaien.
Waarom houdt de autonomie van een kind op zodra deze het schoolgebouw binnenloopt?
Er zijn ook een aantal belemmeringen voor een leven lang leren. Het opdoen van een negatieve leeridentiteit in het initiële onderwijs, faalervaringen, voortijdig schoolverlaten en het verschil in sociale klasse. De financiële prikkels die worden toegepast in ons onderwijsstelsel blijken weinig effect te hebben op deze aspecten. Een jongere wil zich nodig voelen. Zoekt zingeving. Daar draait het dus om!
Praktijkcasus HAN: organiseren van flexibiliseren bij de HAN, lessons learned
De volgende spreker is Fokke Aukema, voorheen programmamanager deeltijdonderwijs bij de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en nu Sectorhoofd staf Politieacademie. De HAN heeft in het deeltijdonderwijs flinke resultaten geboekt door een stevige veranderaanpak. Deze verandering sluit aan bij de wensen van studenten en werkgevers. Maar het was niet makkelijk. Regelmatig liep Fokke tegen de grenzen aan van de eigen organisatie. Hij gebruikt de metafoor van de grindbak waar soms nieuwe ideeën in stranden. Toch kijkt hij met een goed gevoel terug op de stappen die bij de HAN gezet zijn op het gebied van onderwijsvernieuwing.
Praktijkcasus Deltion College:
flexibel leren in de bouw binnen een hybride leeromgeving
Dan krijgt Geert Tjarks van Deltion het woord over het unieke project op zijn school Deltion College. We gaan met deze spreker ook “mijn” wereld in: de bouw. Heerlijk! Geert vertelt over de manier waarop bij Deltion het bouwonderwijs vorm krijgt. Samen met twee groepen leerlingen bouwen ze echte huizen in de wijk Stadshagen onder supervisie en technische verantwoordelijkheid van een aannemer. De bouw van de vier huizen duurde negen maanden en de leerlingen hebben daarmee een authentieke leercontext. In de keet bij het project kregen de leerlingen lessen in taal, rekenen en LOB. Met dit project worden de grenzen van het onderwijssysteem opgezocht en is er een hybride en flexibele leeromgeving ontwikkeld.
Huub Dekkers en Joseph Kessels sluiten deze inspirerende lentesessie af.