Flexibel onderwijs is niet alleen een antwoord op de vraag naar meer autonomie en meer eigen regie van studenten, maar ook op de vraag hoe een leven lang ontwikkelen ingericht kan worden.
Flexibel onderwijs gaat dan ook niet uit van een vast opleidingsprogramma, maar is afgestemd op de wensen en voorkeuren van de student (SURF, 2023).
Studenten nemen eigen regie over de onderwijsloopbaan en verwachten van de instelling optimale faciliteiten. Studenten begeven zich immers in verschillende levensfases. Voor studenten moeten er daarom zo min mogelijk hindernissen zijn bij de persoonlijke leerroute of keuze voor een opleiding.
In de 9-delige webinar reeks over Flexibilisering: “Weten we al wat studenten willen?” gaat Surf dieper in op de impact van flexibilisering van het onderwijs vanuit onderwijskundig en organisatorisch perspectief.
In de webinar “Flexibel onderwijs ontwerpen: hoe doe je dat?” nemen Roel Grol en Elvira Folmer van het onderzoeksteam “kwaliteiten van leraren” van de faculteit Educatie van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) je mee in de wereld van de docent als ontwerper van flexibel onderwijs.
De volgende vragen worden behandeld:
- Hoe kun je komen tot een gemeenschappelijke visie op en gemeenschappelijke ontwerpprincipes en toetsing voor flexibel leren en opleiden?
- Welke stappen zijn er van belang bij het ontwerpen van flexibel onderwijs?
- Wat vraagt een curriculumherontwerp van leraren in relatie tot hun omgeving?
- Hoe kunnen de diverse fases in herontwerpprocessen gemonitord worden?
Gemeenschappelijke visie
Om tot een gemeenschappelijke visie op flexibel onderwijs te komen is bij de Han allereerst gekozen voor aanstellen van een stuurgroep flexibilisering. De stuurgroep is vervolgens gestart met een analyse van alle visiedocumenten per opleiding(svariant). Het doel van de analyse was het achterhalen van gemeenschappelijke visiekenmerken en gehanteerde ontwerpprincipes.
Uit deze analyse bleek dat sommige opleidingen al heel ver zijn en dat daarnaast het deeltijdonderwijs vooroploopt. Dit is logisch, omdat bij het deeltijdonderwijs flexibilisering een grotere rol speelt.
Verder bleek uit de analyse dat de waarden van de student ten aanzien van flexibel onderwijs te groeperen zijn naar de volgende aspecten:
- Eigenaarschap/ regie nemen;
- Keuzemogelijkheden;
- Gevarieerde instroom; (persona’s);
- Autonomie, relatie, verbinding;
- Professionele identiteit;
- Student als toekomstige collega;
- Ontwikkelbehoefte;
- Passende leerroutes (versnellen, vertragen, maatwerk).
Op dit moment hanteert het onderzoeksteam van de Han de volgende visie op (flexibel) leren en opleiden:
“Wij leiden deskundige onderwijsprofessionals op, die wendbaar zijn in een veranderende wereld, en trots zijn op hun beroep. Vanuit een nieuwsgierige, ondernemende houding geven zij in hun onderwijs betekenis aan maatschappelijke vraagstukken, en blijven zij werken aan hun ontwikkeling. We bieden een programma waarin het beroep centraal staat, waarbinnen studenten keuzes maken, en van en met elkaar leren. Wij hebben oog voor elke student als persoon en professional.”
Ontwerpprincipes
De Han hanteert verschillende ontwerpprincipes om te komen tot een flexibel curriculum:
- Er wordt gewerkt met leeruitkomsten (generieke leeruitkomsten zijn opleiding overstijgend en specifieke leeruitkomsten gelden per opleiding(svariant);
- Er wordt op basis van persona’s gestandaardiseerd maatwerk geboden;
- Er worden passende keuzemogelijkheden geboden aan de student (tempo, volgorde en toetsing);
- Studenten worden begeleid bij het maken van passende keuzes;
- Studenten krijgen de mogelijkheid zoveel mogelijk te leren in de praktijk;
- Het onderwijsprogramma wordt ingericht volgens het blended onderwijsconcept;
- Studenten kunnen leren in een hybride leeromgeving;
- De toetsing vindt leerwegonafhankelijk plaats.
Een belangrijke vraag die een opleidingsorganisatie zichzelf moet stellen bij flexibel onderwijs is: “Is er nog wel sprake van een curriculum bij flexibel onderwijs?”.
Eisen onderwijseenheid
Een onderwijseenheid die geschikt is voor flexibel onderwijs moet voldoen aan de volgende voorwaarden en/of informatie (Walpot, et al., 2022):
- De beoogde resultaten (bijvoorbeeld in termen van leeruitkomsten), het bijhorende leerarrangement, hoe en wanneer dit wordt aangeboden en wat de wijze van afsluiting (toetsing?) en certificering is, moet allemaal helder zijn.
- Duidelijkheid over de omvang van de eenheid in termen van studielast en het niveau van de eenheid in termen van het Nederlands Kwalificatieraamwerk (NLQF).
- Zijn er specifieke ingangseisen? Staat de onderwijseenheid open voor deelname van lerenden van andere opleidingen en/of instellingen, en zo ja, onder welke voorwaarden? Denk daarbij aan bepaalde voorkennis of werkervaring als noodzakelijke voorwaarde om te mogen participeren.
- Wat is de inschrijfprocedure en is er eventueel sprake van een selectieprocedure?
- Maakt de onderwijseenheid onderdeel uit van een bepaalde opleiding, een programma of een track en/of is er mogelijkheid om te stapelen? Of is de onderwijseenheid een op zichzelf staand geheel?
- Tot slot kun je vanuit kwaliteitsperspectief zorgen voor de inrichting van onderwijsevaluaties per eenheid, een inspraak- en klachtenprocedure en de vormgeving van, of het aansluiten bij, een kwaliteitszorgsysteem.
Terugkijken of verslag lezen?
Via onderstaande link kun je de opname en het verslag van de webinar terugvinden.
Webinar “Flexibel onderwijs ontwerpen: hoe doe je dat?” | SURF Communities
De link naar het artikel “Bouwstenen voor flexibel onderwijs met persoonlijke leerroutes” vind je bij de bronnen.
Bronnen
Hoenderboom, G. (2018). Flexibel onderwijs als nieuwe maatschappelijke opdracht. Opgehaald van Partner in Leren: Partner in leren | Flexibel onderwijs
SURF. (2023). Wat levert flexibel onderwijs op voor de student? Opgeroepen op september 4, 2023, van Flexibel onderwijs organiseren: Flexibel onderwijs organiseren
Walpot, M. G., Brinkman, M., Vriens, F., Harmsen, L., Stuijver, S., Langevoord, A. H., . . . Bakker, N. (2022). Bouwstenen voor flexibel onderwijs met persoonlijke leerroutes. Amsterdam: HvA. Opgehaald van https://pure.hva.nl/ws/portalfiles/portal/30845017/Bouwstenen_voor_flexibel_onderwijs_met_persoonlijke_leerroutes_1_.pdf